روانشناسی عمومی
- علی لشگریان
- رایگان
آنچه خواهیم خواند:
تعریف روان شناسی
روانشناسي به معناي شناختن روان يا ذهن است. بنابراين، روانشناس كسي است كه روان يا ذهن را مطالعه مي كند. اما چگونه روان يا ذهن را میتوان مورد مطالعه قرار داد؟
آنچه واسطهء شناختِ ویژگیهای ذهنی میباشد، عملکرد و رفتارِ افراد است. بنابراین روانشناس بطور غیرمستقیم و از طریق مشاهده و مطالعه رفتار است که به ویژگی های ذهنی و الگوهای فکری افراد دست می یابد.
پس رفتار، پدیده ایست قابل مشاهده. مانند: خندیدن، بازی کردن، گریه کردن، پرخاش کردن، خوابیدن، پرخوری کردن، و …
تاریخچه روان شناسی
تاريخ روانشناسيِ علمي از سال 1879، با تاسيس اولين آزمايشگاه روانشناسي در شهر لايپزيك آلمان، شروع مي شود. دانشجویان زيادي از سراسر دنيا به اين آزمايشگاه مي آيند و پس از مراجعت به كشورهاي خود بذر روانشناسيِ علمي را در سراسر دنيا ميکارند.
مکتب های روان شناسی
همراه با رشد روانشناسي، در اكثر كشورهاي جهان افرادي پيدا مي شوند كه دربارهء انسان و رفتار او نظريه هاي خاصي ارائه مي دهند. اين نظريه ها برای دیگر روانشناسانِ سرتاسرِ جهان جالب و موثر واقع مي شود. در نتيجه مكتبهاي زيادي بوجود مي آيد. مهمترين مكتبها عبارتند از:ساخت گرايي، كنش گرايي، گشتالت گرايي، روانكاوي، انسان گرايي، رفتارگرايي، شناخت گرايي، اجتماع و فرهنگ گرایي و زيست گرايي
رشته های روان شناسی
از آنجایی که تنوع رفتار در موجودات بسيار زياد است، روانشناسي نيز مجبور مي شود رشته هاي مختلفي را ایجاد کند تا هر يك از آنها با زاویهء دیدِ متفاوتی به مطالعهء سوژه ها بپردازد. مهمترين رشته هاي روانشناسي عبارتند از: فيزيولوژيك، ژنتيك، اجتماعي، زبان، تفاوتهاي فردي، باليني، تربيتي، روان سنجي، صنعتي، عمومي، آزمايشي، شخصيت، يادگيري، مرضي، كودك، مشاوره و …
یادگیری و انواعِ آن
تغییر نسبتاً پایدار در رفتار را یادگیری میگویند. یادگیری اساسا از طریق تجربه و تکرار بدست می آید.
مثال: کودک با تکرار و تمرین، راه رفتن را یاد میگیرد.
یادگیری شرطی شدن کلاسیک (پاولفی)
یادگیری بواسطهء ارتباطِ بین دو محرک را شرطی شدن کلاسیک می گویند. بطوری که یک محرک خنثی بعد از تکرار شدن، واکنشِ خاصی ایجاد کند.
آزمایش معروف پاولف:
– محرک طبیعی: غذا
– پاسخ طبیعی: ترشح بزاق سگ
– محرک خنثی: صدای زنگ (چندبار موقع غذا دادن به سگ بصدا در می آید)
– حذف محرک طبیعی و ایجاد محرک خنثی: فقط صدای زنگ بدون نشان دادن غذا
– در نتیجه: پاسخ شرطی شده: ترشح بزاق سگ
یادگیری شرطی شدن عامل (اسکینری)
یادگیری از طریقِ “پاداش و تنبیه” احتمال تکرار یک رفتار را تغییر میدهد.
– تقویت مثبت: اضافه کردن یک محرک دلپذیر برای افزایش رفتار.
– مثال: دادن ستاره به کودک برای انجام تکالیف.
– تقویت منفی: حذف یک محرک ناخوشایند برای افزایش رفتار.
– مثال: حذف غذای ناخوشایند وقتی کودک تکالیفش را انجام میدهد.
– تنبیه: کاهش رفتار با ارائه محرک ناخوشایند یا حذف پاداش.
– مثال: محروم کردن کودک از اسباب بازی به دلیل رفتار نامناسب.
آزمایش جعبه اسکینر:
موش گرسنه داخل جعبه قرار میگیرد
داخل جعبه حرکت میکند و بطور تصادفی به اهرم ضربه میزند
بلافاصله غذا آزاد میشود (پاداش)
پس از چند بار تکرار، موش یاد میگیرد که فشار دادن اهرم = غذا!
حالا موش عمداً اهرم را فشار میدهد تا غذا بگیرد
نتیجه: رفتار (فشار دادن اهرم) به خاطر پاداش،تقویت میشود.
یادگیری مشاهده ای (بندورا)
یادگیری از طریقی “تماشای دیگران” و تقلیدِ رفتار آنها را یادگیریِ مشاهده ای میگویند.
آزمایش عروسک:
کودکان به سه گروه تقسیم شدند:
گروه یک: رفتار پرخاشگرانه یک بزرگسال را نسبت به عروسک بوبو تماشا کردند.
گروه دو: بزرگسال را در حال بازی آرام دیدند.
گروه سه: هیچ الگویی ندیدند.
نتیجه آزمایش: کودکانی که پرخاشگری را دیده بودند، بعداً همان رفتار را کپی کردند!
نکته آزمایش: افراد (بهویژه کودکان) از الگوها تقلید میکنند، حتی بدون پاداش مستقیم.
مکانیزم دفاعی و انواعِ آن
مکانیزم دفاعی، واکنشهای ناخودآگاهی هستند که انسان با هدف کاهش احساسات منفی انجام میدهد. به زبان ساده، وقتی کسی میخواهد به ما آسیب فیزیکی وارد کند، سعی میکنیم از خود دفاع کنیم. به همین ترتیب وقتی سلامت روانی ما در معرض خطر است، با اعمال خود از آن دفاع می کنیم.
اختلال شیزوفرنی
شیزوفرنی یا اسکیزوفرنی یک اختلال پیچیده و مزمن سلامت روان است که بر نحوه تفکر، احساس و رفتار فرد تاثیر می گذارد. اگرچه شیوع این اختلال نسبتاً نادر است و تقریباً 1٪ از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار می دهد، اما یک بیماری شدید است که نیاز به درمان و حمایت مادام العمر دارد.
- عوامل شیزوفرنی
شیزوفرنی یا اسکیزوفرنی یک بیماری چند علتی است. تصور میشود این بیماری از تعامل ژن با محیط با عوامل آسیب پذیر درگیر در آن ایجاد میشود. از دوران بارداری تا بزرگسالی عوامل متعددی در آن دخیل میباشند:
– ژنتیک: از هر ده فرد مبتلا به شیزوفرنی، یک فرد والدینی داشته که به این بیماری مبتلا بودهاند. بنابراین سابقه خانوادگی از مهمترین عوامل ابتلا به شیزوفرنی است. همچنین طبق تحقیقات انجام شده، اگر از بین دو دوقلوی همسان، یک فرد مبتلا به اسکیزوفرنی باشد به احتمال ۵۰٪ قل دیگر نیز مبتلا به این بیماری خواهد شد.
– داروهای روانگردان: داروهای روانگردان میتوانند ریسک ابتلا به شیزوفرنی را افزایش دهند.
– استرس: تجربه طولانی مدت استرس و تنشهای روحی میتواند خطر ابتلا به شیزوفرنی را افزایش دهد.
– ساختار و تغییرات شیمیایی غیرطبیعی مغز: طبق بررسیهای انجام شده، برخی از مبتلایان این بیماری، مغز غیرطبیعی دارند و یا در مسیر سلولهای عصبی که افکار، احساسات و رفتارهای فرد را پدید میآورند، دچار اختلال هستند.
- نشانه های شیزوفرنی
نشانه مثبت
نشانه های مثبت به رفتارهایی اشاره دارد که در افراد سالم وجود ندارد. این موارد عبارتند از:
– توهم: افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است چیزهایی را بشنوند، ببینند یا احساس کنند که در واقع وجود ندارند. توهمات شنوایی، مانند شنیدن صداها، شایع ترین هستند.
– توهمات: توهمات باورهای نادرستی هستند که مبتنی بر واقعیت نیستند. به عنوان مثال، یک فرد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است باور کند که تحت تعقیب قرار می گیرد یا توانایی های خارق العاده ای دارد.
– تفکر و گفتار آشفته: این می تواند به صورت گفتار نامنسجم، پرش از موضوعی به موضوع دیگر بدون ایجاد ارتباط منطقی ظاهر شود.
– اختلالات حرکتی: برخی از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است حرکات غیرطبیعی از خود نشان دهند یا در برخی موارد ممکن است برای مدت طولانی بی حرکت بمانند، وضعیتی که به عنوان کاتاتونی شناخته می شود.
نشانه منفی
نشانه های منفی شامل کاهش یا از دست دادن توانایی عملکرد طبیعی است. این موارد عبارتند از:
– عدم بیان عاطفی: ممکن است فرد کاهش حالات چهره، گفتار یکنواخت یا عدم تماس چشمی را نشان دهد.
– کاهش توانایی احساس لذت: این به عنوان آنهدونیا شناخته می شود، که در آن فرد از فعالیت هایی که زمانی لذت بخش بوده اند، لذت کمی می یابد.
– مشکل در انجام کارهای روزمره: اینها شامل کمبود انگیزه یا انرژی برای درگیر شدن در مراقبت از خود، تعاملات اجتماعی یا سایر مسئولیت های روزانه است.
– کناره گیری اجتماعی: افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است به طور فزاینده ای منزوی شوند و از موقعیت ها و روابط اجتماعی اجتناب کنند.
نشانه های شناختی
علائم شناختی بر حافظه، توجه و توانایی های تصمیم گیری تأثیر می گذارد. این علائم اغلب زندگی مستقل یا حفظ شغل را برای افراد مبتلا به اسکیزوفرنی دشوار می کند. علائم شناختی عبارتند از:
– عملکرد اجرایی ضعیف: مشکل در درک اطلاعات و استفاده از آن برای تصمیم گیری.
– مشکل در تمرکز یا توجه: ممکن است افراد برای تمرکز روی کارها یا مکالمات دچار مشکل شوند.
– مشکلات حافظه: مشکلات حافظه فعال، مانند فراموشی اطلاعات بلافاصله پس از یادگیری.