خانواده تک والدی


از سالیان گذشته تاکنون، به دلیل تغییرات اجتماعی، افزایش طلاق و تحول نقش جنسیتی، تعدادِ خانواده های تک والد در جوامع مختلف به شدت افزایش یافته است.
این مسئله برای والدین و فرزندانی که در این شرایط قرار دارند، چالش های متفاوتی را ایجاد میکند. بهمین دلیل “خانواده های تک والد” موضوع مهمی برای بررسی و مطالعه از سوی قشر دانشگاهی میباشد.
گروهی از محققان علوم اجتماعی، خانواده را اینگونه تعریف میکنند: “گروهی از افراد که روابط آنها با یکدیگر بر اساس هم خونی شکل میگیرد، وَ نسبت به هم خویشاوند محسوب میشوند”.
گروهی دیگر از جامعه شناسان، براي تعمیم دادن به تعریفِ خانواده، افزون بر روابط هم خونی، مواردي همچون فرزند پذیري و پذیرشهاي اجتماعی و قراردادي را نیز به این تعریف اضافه کرده اند و خانواده را این گونه تعریف کرده اند: “گروهی است متشکل از افرادي که از طریق پیوند زناشویی، هم خونی یا پذیرش، با یکدیگر به عنوان شوهر، زن، مادر، پدر، برادر، خواهر و فرزند در ارتباط متقابلند و فرهنگ مشترکی پدید آورده و برای مدتی نامعلوم باهم زندگی میکنند”.
خانواده تک والد به آن دسته از خانوادههایی گفته میشود که فقط یک والد برای نگهداری و پرورش فرزند یا فرزندان، مسئولیت دارد. این مسئله میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد، از جمله طلاق، مرگ همسر، تصمیمات شخصی و خانوادگی و …
در خانواده های تک والد، یک فرد باید به تنهایی همهء کارهای نگهداری، پرورش، تربیت و تامین نیازهای روزمره فرزند یا فرزندان را به عهده بگیرد.
خانواده یک “سیستم زنده” است که حذف یک عضو، تعادل آن را مختل میکند. مثال: وقتی پدر فوت میکند، مادر مجبور است هم نقش عاطفی و هم نقش اقتصادی را ایفا کند.
تکوالدها معمولاً با ۴ نقش متضاد روبرو هستند: نانآوری / مراقبتی / تربیتی / مدیریت خانه
عوامل محافظتکننده از یک خانواده تک والد: حمایت خانوادگی / شخصیت مقاوم والد / خدمات اجتماعی مناسب
فقر معیشتی/بیکاری یا اشتغال ناپایدار/عدم دسترسی به مسکن مناسب
افسردگی و اضطراب/فرسودگی نقش (خستگی ناشی از مسئولیتهای مضاعف) / سوگ پیچیده
انزوای اجتماعی (کاهش شبکههای حمایتی) / انگ و برچسبزنی (نگاه منفی جامعه به ویژه به مادران مجرد) / محدودیت ازدواج مجدد (موانع فرهنگی-اقتصادی)
کمبود وقت برای رسیدگی به فرزندان / مشکلات تحصیلی کودکان / رفتارهای پرخطر نوجوانان
مشکلات وصول نفقه / پیچیدگیهای حقوقی طلاق / کمبود قوانین حمایتی از پدران تکسرپرست
دسترسی محدود به خدمات درمانی / کمبود مراکز مراقبت از کودکانِ خانواده های تک والد
تعریف: اختلالی با علائم پایدار غمگینی، بیانگیزگی و کاهش عملکرد که حداقل ۲ هفته ادامه یابد.
نشانه ها: احساس گناه ناشی از ناتوانی در تأمین نیازهای فرزندان / افکار خودکشی
راهکار مددکاری: ارجاع به مراکز مشاوره رایگان بهزیستی / تشکیل گروههای همیاری / آموزش مهارتهای مدیریت استرس
تعریف: حالت خستگی مزمن ناشی از بار مسئولیتهای چندگانه
نشانه ها: تحریکپذیری در ارتباط با فرزندان / بیحوصلگی در انجام وظایف روزمره
راهکار مددکاری: طراحی برنامههای مراقبت از خود / هماهنگی برای خدمات مراقبت از کودکان
تعریف: ترس شدید و نامتناسب از جدایی از مراقب اصلی
نشانه ها: امتناع از رفتن به مدرسه / کابوسهای شبانه مرتبط با جدایی
راهکار مددکاری: بازی درمانی با همکاری مراکز مشاوره / آموزش به والد برای پاسخگویی مناسب به اضطراب کودک
دلایل: کمبود نظارت آموزشی / مشکلات تمرکز ناشی از استرس خانه
راهکار مددکاری: ایجاد سیستم حمایت تحصیلی با همکاری مدارس / معرفی به کمپین های کمک آموزشی رایگان