اصول گزارش نویسی در مددکاری
آنچه خواهیم خواند:
تعریفِ گزارش نویسی
بصورت کلی نگارش و ثبتِ هر آنچه که می بینیم و می شنویم را گزارش نویسی میگویند اما مواردی که از اهمیت بیشتری برخوردار هستند شامل موارد زیر میشود:
- ثبتِ اطلاعاتِ بدست آمده (این اطلاعات میتواند بصورت مستقیم یا غیرمستقیم بدست آمده باشد)
- ثبتِ مسائل و مشکلاتِ موجود
- ریشه یابی مشکلات و ثبتِ آنها
- نوشتنِ تاريخچه زندگي و شرح حالِ مددجو و اطرافیانِ مرتبط با شرایط موجود
هدفِ گزارش نویسی
انتقالِ اطلاعات از مددجو به موسسه یا نهادِ ذیربط، بمنظور طرح و برنامه ریزی توسط مسئولِ مربوطه برای حلِ مسائل و مشکلاتِ موجود
مزایای گزارش نویسی
- انتقالِ اطلاعات جهتِ پیگیری توسطِ مسئولین ذیربط
- ایجاد فرصت دوباره برای بررسی شرایط
- ثبت مستمر حین خدمات، بمنظور بررسی تغییرات
- انجامِ برنامه ریزی دقیق تر، بمنظور الویت بندیِ خدمات
چند نکتهء اساسی در گزارش نویسی
- تشکیل پرونده برای مددجو و ثبت گزارشات و بایگانی کردن آنها در موسسه. انجام این کار این از این منظر ضروریست که مددکاران بعدی در موسسه میتوانند به پروندهء مددجوها مراجعه و روند خدمات را ادامه دهند.
- سعی کنیم بعد از بازدید یا مصاحبه، گزارش خود را تنظیم کنیم. ایجاد وقفه در نوشتنِ گزارش، ممکن است باعثِ فراموشیِ اطلاعات شود.
- در نوشتن گزارش از واژه ها و مفاهیم ساده و قابل فهم استفاده و از کاربرد مطالب دو پهلو اجتناب کنیم تا انتقال مطالب به آساني صورت گیرد.
- هدف از گزارش نويسي مشخص، و متناسب با آن گزارش تهیه شود.
- ثبت صادقانه وقايع و مشاهدات در گزارش نويسي بسیار مهم است.
- چنانچه در نگارش مشکل داریم، تمرین میتواند ایرادات ما را برطرف کند.
- رعايت اصل راز داری در گزارش نويسي بسیار مهم است، بنابراين، مددکار اجتماعي در حفظ و نگهداری گزارش ها بايد نهايت دقت را به عمل آورد.
- چنانچه برای تهیه گزارش از ضبط صوت، دوربین و غیره استفاده مي شود، حتماً با مراجع هماهنگ شده و رضايت او جلب شود.
- قبل از تحویل گزارش، آنرا مطالعه کرده و مطالب اضافی و تکراری را حذف و نکاتی که از قلم افتاده به متن افزوده شود.
- بعد از هر بازدید یا مصاحبه با مددجو، پروندهء او ویرایش و بازنویسی شود.
- مکان و ساعت شروع/ پایانِ بازدید یا مصاحبه، در گزارش درج شود.
- نگارنده در پایان گزارش، نام و نام خانوادگی خود را نوشته و مهر و امضا نماید.
انواع گزارش در مددکاری
گزارش انواع زیادی دارد که در حوزه های مختلف میتواند بسیار کاربردی باشد. اما در حوزه مددکاری میتوان به چند مورد از انواع گزارش اشاره کرد که عبارتند از:
- گزارش روزانه
- گزارش ماهانه
- گزارش ارزیابی
- گزارش علمی
- گزارش بازديد از منزل
- گزارش اقدامات و پیگیريها
- گزارش موضوعي
- گزارش کامل
- گزارش تحلیلي
- گزارش فردی
- گزارش گروهي
- گزارش جامعه ای
گزارش روزانه
ثبتِ اتفاقاتِ روزانه را گزارش نویسی روزانه گویند. محتویات گزارش روزانه میتواند بشرح زیر باشد:
- تاریخ/ساعت/مکان
- مشخصات مددجو
- نوشتن خدماتِ ارائه شده در همان روز
- بازخورد مددجو از خدمتِ ارائه شده
- چالش و مشکلات مطرح شده
- طراحی هدف و برنامه برای حل مسئله
گزارش ماهانه
همانطور که از اسم این گزارش مشخص است، نگارش اتفاقات در رابطه با پیگیری مشکلات مددجو بصورت ماهانه را گزارش ماهانه میگویند.
باید توجه داشت که گزارشهای ماهانه اغلب بصورت خلاصه و تیتروار نوشته میشوند. چرا که شرح و جزییات فرایندِ مددکاری، قبلا در گزارشهایی مثل گزارش روزانه درج شده است. محتویات یک گزارش ماهانه میتواند بشرح زیر باشد:
- خلاصه از خدمات ارائه شده در طول ماه
- ارزیابی پیشرفت مددجو در رسیدن به اهدافِ برنامه ریزی شده
- نگارش مشکلات و موانع
- ارائه پیشنهاد و برنامه ریزی برای ادامهء مسیر
گزارش ارزیابی
یکی دیگر از انواع گزارشها، گزارش ارزیابی میباشد. تمرکز این گزارش بر نیازهای مددجو میباشد. محتویات یک گزارش ارزیابی میتواند بشرح زیر باشد:
- مشخصات مددجو و تاریخچه
- ثبت نیازهای مددجو (اقتصادی، بهداشتی، اجتماعی و …)
- درج شیوهء ارزیابی (مثال: از طریق آزمونهای روانشناختی متوجه شدیم مددجو دچار افسردگی مزمن است)
- الویت بندی نیازها
- ارائه پیشنهاد
مهارت های مصاحبه برای نوشتنِ گزارش کدامند؟
مهارت های ضروری در مددکاری اجتماعی شامل مجموعه ای از توانمندی ها و تکنیک هاست که برای مصاحبه با مددجویان بسیار حائز اهمیت هستند. نکته مهم اینکه تا مصاحبهء موثری انجام نشود، طبیعتا گزارش ما دارای اشکالات متعدد خواهد بود. در نتیجه تمامیِ خدمات با مشکل مواجه خواهند شد. در ادامه عناوینِ مهارتهای دهگانه را میتوانید مشاهده کنید:
- خودآگاهی
- ارتباطِ موثر
- مدیریت خشم
- رفتار جراتمندانه
- مدیریت خُلق منفی
- مدیریت استرس
- مدیریت زمان
- حل مسئله
- تفکر نقاد
- روابط بین فردی
1- مهارت خودآگاهی:
مددکار اجتماعی با آگاهی به این که هر فردی، نقاطِ قوت و ضعفِ خود را دارد،سعی می کند نقاط ضعف و قوت خود را نیز شناخته، بر آنها مسلط شده و اجازه ندهد دیدگاههای شخصی بر فرایند مصاحبه و ارائه خدماتِ مددکاری تاثیر منفی بگذارد. مددکار بواسطه تقاط قوت خویش سعی در ارائه بهتر خدمات خواهد کرد.
- یکی از ابعاد مهارتِ خودآگاهی، شناختِ “چرخهء فکر، احساس و رفتار” است که هر فرد باید بتواند این چرخه را در موقعیتهای مختلف تشخیص و تحلیل کند. هدف از انجامِ این کار بررسیِ “خود” از زاویه ای دیگر است. بدین ترتیب میتوانیم اشکالاتِ خود را در موقعیت ها و شرایطِ مختلف ارزیابی و در صدد بهبودِ سبکِ زندگی اقدام کنیم.
برای شناختِ بهترِ سه مولفهء فکر، احساس و رفتار، تعاریفِ آنها بصورتِ مختصر بشرح زیر است:
فکر: آنچه از ذهن ما عبور میکند را فکر مینامیم.
احساس: احساسات حاصلِ افکار ما هستند. چنانچه افکار مثبت از ذهنمان عبور کند ما نیز احساساتِ خوشایندی را تجربه میکنیم و برعکس اگر افکارمان منفی بافی کند طبیعیست که احساسات ناخوشایندی را تجربه خواهیم کرد.
- احساسات خوشایند مانندِ: شادی-امیدواری-لذت-امنیت-عشق-و…
- احساسات ناخوشایند مانندِ: اضطراب-ناامیدی-ترس-حقارت-گناه-و …
رفتار: آنچه انجام میدهیم را رفتار میگویند.
به مثال زیر توجه کنید:
موقعیت(محرک): لیوان از دستم افتاد و شکست.
فکر: همیشه عجله میکنم و گند میزنم چون برنامه ریزی ندارم.
احساس: خیلی بی عرضه ام-از همه همسن و سالام عقب افتادم.(احساس بی عرضگی/احساس درماندگی/احساس حسرت)
رفتار: در کابینتو محکم بستم و رفتم توی اتاقم اونقدر گریه کردم تا خوابم برد.
- یکی دیگر از ابعادِ خودآگاهی، شناختِ نقاط قوت و ضعف میباشد. بعضی از ویژگیهای شخصیتی بسته به شرایطِ مختلف، گاهی میتواند ویژگیِ مثبت، و گاهی یک صفتِ منفی تلقی شود.
- نقاط قوت مانندِ: مسئولیت پذیری-خوشقول یودن-همدل بودن-خلاق بودن-و…
- نقاط ضعف مانندِ: خودمحور بودن-کمال گرایی افراطی-اعتماد بنفس پایین-و…
برای ثبت نام در کارگاه های “مهارتِ دهگانه” در ایتا، تلگرام و یا اینستاگرام پیام بدهید.
9 نظر
بسیار مفید و کامل بود مطلب 🌹
موفق و شاد باشید
ممنون بابت مطالب کاربردی و مفید
باسلام و درود خدمت شما استاد بزرگوار ،ممنونم بابت زحمات شما و سپاس بابت مطالب بسیار مفیدوکامل.
درود به شما دانشجوی گرامی … تندرست و شاد باشید
همیشه تندرست و شاد باشید
من کار مددکاری انجام میدم بعنوان داوطلب مطلب خوبی بود همیشه باید گزارش بدیم خوبه ک اصولش رو بدونیم ممنون
درود و احترام
مطالب بسیار عالی و روان و قابل درک و فهم برای من بود .
البته نکته ی مهم این هست که استاد گرامی تمامیه این مطالب رو با زبان بسیار شیوا و روان در کلاس دانشگاه تدریس کرده بودند .
با آرزوی موفقیت و سربلندی روز افزون
درود به شما دانشجوی پرتلاش موفق و شاد باشید